Ultimate frisbee nedir?
Ultimate, 175 gramlık bir diskle oynanan, 7’ye 7 bir takım sporu. Amerikan futbolunun sahasına, basketbolun pas oyununa ve futbolun temposuna benzer; ama en belirgin özelliği şu: sahada hakem yok. Oyuncular kendi fallerini kendileri söyler.
Bu yazı, hiç oynamamış birine oyunu on dakikada anlatmak için yazıldı. İleride bu kategoride taktik yazıları da olacak; aşağıdaki saha diyagramları onlarda da kullanılacak.
Kısa tarihçe
- 1968, New Jersey. Columbia Lisesi’nde bir grup öğrenci (aralarında sonradan film yapımcısı olacak Joel Silver da var) okulun otoparkında diskle oynanan bir oyunun kurallarını yazar.
- 1972: İlk üniversiteler arası maç, Rutgers ile Princeton arasında oynanır. Skor 29-27, Rutgers kazanır.
- 1979: ABD’de ilk ulusal federasyon kurulur (bugünkü adıyla USA Ultimate).
- 1985: Dünya Uçan Disk Federasyonu (WFDF) kurulur; kurallar uluslararası hale gelir.
- 2013: WFDF, Uluslararası Olimpiyat Komitesi tarafından tanınır. 2022’de dünya şampiyonasına 40’tan fazla ülke katıldı.
Türkiye’de oyun 2000’lerin ortasında üniversite kulüpleriyle başladı; bugün İstanbul, Ankara ve İzmir’de düzenli ligler ve karma turnuvalar var.
Saha ve disk
Saha 100 metre uzunluğunda, 37 metre genişliğinde. İki uçta 18’er metrelik sayı alanı (end zone) bulunur; ortada kalan 64 metre oyun alanıdır. Disk standart olarak 175 gram, 27 santimetre çapında.
Her sayı, bir pull ile başlar: savunma takımı diski kendi sayı alanından karşıya fırlatır, hücum takımı yakalar ya da yerden alır ve oyun başlar. Yukarıdaki animasyonda sarı takım pull atıyor.
Temel kurallar
- Diskle koşulmaz. Diski yakalayan oyuncu bir ayağını sabit tutar (pivot), sadece pas verebilir.
- Sayı, rakip sayı alanının içinde bir pası yakalamakla alınır. Bir sayı sonrası takımlar saha değiştirir.
- Turnover: Disk yere düşerse, saha dışına çıkarsa, savunma tarafından kesilirse ya da elinde tutan oyuncu 10 saniye içinde atmazsa (savunmacı yüksek sesle sayar, buna stall denir) disk rakibe geçer. Oyun durmaz; savunma hemen hücuma başlar.
- Temas yok. Diske giden oyuncuya çarpmak fauldür. Faulü oyuncu kendisi söyler; karşı taraf kabul ederse disk geri verilir, etmezse bir önceki atıcıya döner.
- Hakem yok. Bunun adı Spirit of the Game: kurallara uymak, tartışmayı sakin çözmek ve rakibe saygı, oyunun kendisi kadar puanlanır. Uluslararası turnuvalarda takımlar birbirine “ruh puanı” verir.
Maçlar genelde 15 sayıya oynanır, yaklaşık 90 dakika sürer. Kadın, erkek ve karma (mixed) kategorileri var; karma oyunda sahadaki 7 kişinin 3’ü ya da 4’ü kadındır.
Nasıl oynanır: pas ve cut
Hücumun en küçük parçası iki kişidir: diski tutan handler ve boş alana koşan cutter. Cutter savunmacısını ekmek için önce bir yöne adım atar, sonra sert biçimde diske doğru döner. Handler o anda pası atar.
Dikkat edilecek üç şey:
- Cutter diske doğru koşar, diskten uzağa değil. Böylece savunmacı hep bir adım geride kalır.
- Handler pası oyuncuya değil, oyuncunun varacağı yere atar.
- Pastan sonra handler durmaz; hemen yeni bir boş alana koşarak sıradaki cutter olur.
Vertical stack
Yeni başlayan takımların ilk öğrendiği düzen vertical stack: cutter’lar sahanın ortasında dikey bir sıra oluşturur, böylece iki yanda geniş boş alan kalır. Sıradaki oyuncular teker teker cut yapar; birinin cut’ı tutmazsa sıraya geri döner, sıradaki çıkar.
Bu kadar. Sonraki yazılarda horizontal stack, zone savunması ve force kavramına gireceğim; aynı diyagram bileşeniyle.
Nereden başlanır
Bir disk (Discraft Ultrastar en yaygını) ve dört kişi yeter. İlk antrenman için backhand ve forehand atışını öğrenmek, sonra 3’e 3 “mini” oynamak en hızlı yol. Şehrinde bir kulüp varsa çoğu yeni başlayanlara açık antrenman yapar; gidip sormak yeterli.